In mijn eerdere artikel over sexting schreef ik over de speelsheid, vrijheid en nieuwsgierigheid die online sexperimenteren biedt. Hoe het een plek kan zijn om te ontdekken, te flirten, te lachen en je grenzen veilig te verkennen. Sexting is de seksualiteit van deze tijd – een ruimte waarin verlangen, fantasie en contact samenkomen. Het is leuk en speels.

Sexting en sextortion lijken op het eerste gezicht verwant omdat ze allebei digitaal plaatsvinden, maar het verschil is cruciaal: sexting is vrijwillig, consent gedreven en bedoeld om plezier en intimiteit te creëren. Sextortion is dwang, chantage en uitbuiting; een situatie waarin iemand wordt gemanipuleerd of bedreigd om te doen wat hij of zij niet wil. Waar sexting een spel kan zijn, is sextortion een gevangenis.

De snelheid van uitbuiting

Er is iets fundamenteels veranderd. Niet in wat er gebeurt, maar in de snelheid waarmee het gebeurt. Waar uitbuiting vroeger tijd kostte, aandacht en geduld, is er nu vaak nog maar één klik nodig. Eén gesprek. Eén foto. En ineens zit iemand verstrikt in een web dat hij of zij niet heeft zien ontstaan.

Sextortion en mensenhandel worden nog vaak gezien als afzonderlijke fenomenen. Alsof het ene digitaal is en het andere fysiek. Alsof het pas ‘echt’ wordt zodra iemand de straat op moet of ergens naartoe wordt gebracht. Maar die scheidslijn bestaat steeds minder. Voor veel slachtoffers begint mensenhandel vandaag de dag online. In een DM. Op een platform waar iedereen zegt zichzelf te zijn, maar waar iemand zelden is wie hij lijkt.

Wat vroeger loverboypraktijken waren, is nu een hybride vorm geworden: een mengsel van emotionele manipulatie, chantage en seksuele uitbuiting – versneld door social media.

Van investeren naar innen

Loverboys investeerden ‘vroeger’ weken, soms maanden, in iemand ‘de zijne maken’. Er waren bloemen, aandacht, cadeautjes, beloftes. Het idee van exclusiviteit werd langzaam opgebouwd. Jij en ik tegen de rest van de wereld. Afhankelijkheid groeide stap voor stap. Dat proces was destructief, maar traag. Vandaag de dag gaat het sneller. Veel sneller. Efficiënter. Anoniemer. Eén naaktfoto kan genoeg zijn. Eén intiem filmpje. Eén moment van vertrouwen. Wat volgt is geen romance, maar chantage. Geen relatie, maar controle.

“Als je dit niet doet, stuur ik het door.” “Als je niet betaalt, zet ik het online.” “Als je niet meewerkt, laat ik het iedereen zien.”

En zo wordt iemand in een paar dagen – soms uren – vastgezet in een systeem van angst en schaamte.

Schaamte als brandstof

Dat sextortion werkt, is niet omdat slachtoffers naïef of dom zijn. Het werkt omdat schaamte, angst en dreiging zo effectief zijn. Seksualiteit is nog altijd iets waar we fluisterend over praten, maar keihard over oordelen. ‘Eigen schuld’ wordt snel uitgesproken, zelfs als niemand het letterlijk zegt. De schaamte zorgt ervoor dat slachtoffers zwijgen, proberen het zelf op te lossen, meewerken, betalen, nog een foto sturen, nog een stap zetten waarvan ze gisteren nooit hadden gedacht die ooit te zetten. Misschien zelfs de online omgeving verlaten voor fysiek contact.

En precies daar schuift sextortion richting mensenhandel. Wanneer chantage structureel wordt, wanneer de online omgeving wordt verruild voor de fysieke wereld en er sprake is van dwang, dreiging en uitbuiting, is de grens al lang overschreden. Alleen voelt het voor het slachtoffer vaak niet zo. Het voelt als falen, als domheid. Als iets dat je zelf hebt veroorzaakt en dus ook zelf moet oplossen.

De onzichtbare keten

Wat dit extra ingewikkeld maakt, is dat daders vaak onzichtbaar blijven. Ze hebben geen gezicht of vaste locatie. Vaak blijft het onduidelijk of er één persoon achter zit of een netwerk. Dat maakt de dreiging diffuus en alomtegenwoordig. Voor slachtoffers betekent dat leven in permanente alertheid. Telefoon aan, maar ook weer niet. Bang voor meldingen, maar ook juist bang voor stilte. Want stilte kan ook betekenen dat er iets onderweg is.

Intussen verschuift de uitbuiting soms ongemerkt. Van chantage naar ‘opdrachten’, zoals het werven van anderen. Naar geld verdienen voor iemand die je niet kent, maar die alles van je heeft en weet.

Een andere werkelijkheid dan vroeger

Het klassieke beeld van mensenhandel – de loverboy op straat, een meisje in een auto – doet geen recht meer aan hoe het vandaag vaak begint. De voordeur is vervangen door het scherm, de ronsel plek door een app, en de verliefdheid door een gevoel van dreiging.

En toch blijven we vergelijken met vroeger. Met hoe het ‘toen’ ging. Het vergelijken helpt echter niet om te begrijpen wat er nú gebeurt. Wie vandaag in zo’n web terecht komt, heeft vaak geen tijd gehad om verliefd te worden. Alleen om bang te worden.

Speelsheid onder spanning

Misschien vraagt dit om een ander gesprek. Minder gericht op waarschuwingen, meer op begrip. Minder op wat iemand ‘had moeten weten’, meer op hoe geraffineerd deze systemen zijn geworden. Want niemand stapt vrijwillig in uitbuiting en een wereld vol chantage. Maar heel veel mensen kiezen wél voor vertrouwen, nieuwsgierigheid en contact. En juist dat wordt misbruikt. De snelheid waarmee dat gebeurt, is misschien wel het meest verontrustende. Het web sluit zich voordat iemand doorheeft dat hij erin zit.

In dat licht krijgt wat ik in mijn artikel over sexting schreef een nieuwe dimensie: online seksualiteit kan speels, leuk en experimenterend zijn, maar diezelfde omgeving kan ook snel omslaan naar gevaar wanneer macht en schaamte het overnemen. Het is een dubbele werkelijkheid van onze tijd.

Geschreven door Sarah Tulling

Sarah Tulling (1982) is afgestudeerd toegepast psycholoog en werkt als casemanager bij Centrum Seksueel Geweld (CSG) in West-Midden Brabant. Ze ondersteunt slachtoffers van seksueel geweld. Niet alleen vanuit haar vak, maar ook vanuit persoonlijke ervaring. In 2022 kwam haar boek ‘Waarom reed je door de polder?’ uit, waarin ze vertelt over haar eigen worstelingen als slachtoffer en hulpverlener, maar daarnaast hoop geeft op een leven na seksueel geweld. Sarah schrijft regelmatig voor Fabriek69 over verschillende thema’s en actualiteit met betrekking tot seksualiteit en seksueel grensoverschrijdend gedrag.