Wanneer een kind op school een onthulling doet over seksueel misbruik door een medewerker, heeft dat een enorme impact. Tenzij die daar niets mee doet.
Terwijl ik deze woorden opschrijf, voel ik direct een dilemma opkomen. Want juist die eerste zin klopt eigenlijk niet. Niet handelen voorkomt de impact niet, maar toch gebeurt dat in de praktijk regelmatig. Het slechte nieuws wordt zo lang mogelijk vooruitgeschoven, uit angst dat er alleen maar verliezers zijn: de leerling, de medewerker (wanneer die door het kind als pleger wordt genoemd), en de school zelf, inclusief collega’s en medeleerlingen.
Toch weten we ook dat niet handelen op termijn vaak een veel grotere impact heeft dan wél handelen.
Vermoedens waar niets mee wordt gedaan, gaan vaak rondzingen binnen een school. Daardoor kunnen zowel het kind als degene die mogelijk beschuldigd wordt schade ondervinden wanneer de beschuldiging onjuist blijkt te zijn. De veiligheid die een school hoort te bieden komt daarmee onder druk te staan.
Maar als de onthulling wél waar blijkt te zijn, kan misbruik doorgaan en kunnen er mogelijk meer slachtoffers vallen.
En minstens zo belangrijk: een slachtoffer dat niet serieus wordt genomen en daarmee tot zwijgen wordt gebracht, kan daar ernstige gevolgen van ondervinden in zijn of haar ontwikkeling.
Dit gezegd hebbende wil ik schooldirecties absoluut geen verwijt maken. Ik besef heel goed hoe complex het is om met een onthulling om te gaan.
Het ontvangen van dit soort nieuws is emotioneel zwaar. Daarnaast ontbreekt het vaak nog aan kennis en vaardigheden over hoe te handelen wanneer dit gebeurt. Er ligt al veel op het bord van scholen. Toch heb ik nog geen directeur ontmoet die dit onderwerp als onbelangrijk beschouwt. De wil is er vaak wel, maar de daadkracht ontbreekt soms door uiteenlopende oorzaken.
Het opvangen van een onthulling vraagt specifieke (gespreks)vaardigheden van het personeelslid. Emotionele reacties of afweer kunnen een destructief effect hebben op wat er vervolgens met de uitspraak van de leerling gebeurt. Wordt deze überhaupt als een signaal benaderd, of wordt die keuze uitgesteld?
Het is belangrijk te beseffen dat je als school geen waarheidsvinding doet, maar wel een cruciale schakel bent in dat proces. De eerste opvang kan bepalend zijn voor het verdere verloop.
Die realisatie is lastig wanneer automatische gedachten opkomen als: “Dit kan niet waar zijn” of “Die persoon is hier niet toe in staat.”
Ook een reden om de onthulling naast je neer te leggen en geen vervolg te geven.
Daarnaast moet duidelijk zijn wanneer externe expertise moet worden ingeschakeld. Handelingsverlegenheid mag geen reden zijn om niets te doen ook niet wanneer de waarheid nog niet vaststaat.
Protocollen moeten op orde zijn én gevolgd worden. Wanneer richtlijnen ontbreken of er op basis van aannames van wordt afgeweken, wordt vaak een verkeerde afslag genomen. Helaas gebeurt dit regelmatig, juist omdat het ingewikkeld is om een onthulling te benaderen als een zorgelijk signaal en niet als een vastgesteld feit. Ook hier geldt weer: uitstel van handelen volgt.
Elke school wil leerlingen én personeel veiligheid bieden. De enige manier om die verantwoordelijkheid serieus te nemen, is door je te bekwamen in zorgvuldig handelen.
Daarmee doe je recht aan zowel het kind dat een onthulling doet als aan degene die daarin als mogelijke pleger wordt genoemd.
Het loyaliteitsconflict waarin scholen terechtkomen, wordt vaak gevoed door emoties en door de onjuiste aanname dat je zelf kunt beoordelen of iemand in staat is misbruik te plegen. In de praktijk slaat de balans dan regelmatig door naar bescherming van een gewaardeerd personeelslid.
Terwijl de juiste reactie zou moeten zijn: de uitspraak serieus nemen als een zorgelijk signaal waarop gehandeld moet worden, zonder direct een oordeel te vellen. Daarmee doe je recht aan alle betrokkenen.
De harde werkelijkheid is dat er op dit moment gemiddeld twee kinderen in iedere basisschoolklas zitten die seksueel misbruik meemaken. Tegelijkertijd is het aantal valse meldingen relatief laag.
Het onder ogen zien van die werkelijkheid zou ertoe moeten leiden dat een school niet op eigen initiatief kiest vóór een leerling of vóór een personeelslid, maar kiest voor integriteit en veiligheid.
Een onthulling onder het tapijt schuiven, hoe goed de bedoelingen ook zijn, helpt niemand.
Zorgvuldig en professioneel handelen, dat recht doet aan alle betrokkenen, zou daarom altijd de eerste keuze moeten zijn. En dat is ook mogelijk.
Maar zolang die keuze niet echt gemaakt wordt, duurt misbruik langer voort en vallen er meer slachtoffers.
Dat wil je als school echt niet meemaken.
Artikel door: Kirsten Regtop
